چكيدهء درس سيزدهم تشيّع در دوران عباسيان بيشتر از دوران امويان گسترش يافت . شيعيان در اين زمان در شرق و غرب سرزمين پهناور اسلامى پراكنده بودند . تشيّع در اين دوران به ميان دولت‌مردان ، قاضيان و فرماندهان نظامى راه يافته بود . حتى در بغداد كه مركز خلافت و نفوذ عباسيان بود ، شيعيان به دليل فراوانى خطرى جدى براى آنان شمرده مىشدند . بدين لحاظ مىكوشيدند امامان شيعه را زيرنظر و كنترل خويش داشته باشند ؛ از اين‌رو از دورهء امام رضا عليه السّلام پيوسته ائمهء اطهار عليهم السّلام در مركز خلافت به سر مىبردند . به سبب پراكندگى شيعيان در سرزمين‌هاى گوناگون در اين دوران ، ائمهء اطهار عليهم السّلام از نهاد وكالت استفاده مىكردند . سرانجام تشيّع در قرن چهارم به اوج ، رشد و گسترش خود رسيد ؛ در اين زمان بود كه دولت‌هاى شيعى زيدى و اسماعيلى آل بويه و حمدانيان تشكيل شدند . البته رفتار خلفاى عباسى نسبت به شيعيان با همديگر فرق مىكرد . منصور ، هارون و متوكل از سخت‌گيرترين خلفا در برابر شيعيان بودند . پرسش درس سيزدهم 1 - گسترش تشيّع در دوران عباسيان چگونه بود ؟ و نهاد وكالت چه وظيفه‌اى به عهده داشت ؟ 2 - دربارهء تشيّع در قرن چهارم به‌طور خلاصه توضيح دهيد . 3 - آيا خلفاى عباسى در برخورد با شيعه باهم فرق داشتند ؟ 4 - سياست خلفاى عباسى براى كنترل شيعه چه بود ؟